In de serie "Het taboe van de dood doorbroken" heeft Banger Sisters veel aandacht besteed aan rouwverwerking. Regelmatig kwamen er bijzondere mensen op onze weg die hieraan iets konden bijdragen. Een voorbeeld is Lo van Beers die vertelde over EigenWijsjes, coaching kaartjes speciaal bedoeld voor kinderen. Vandaag een interview met beeldend kunstenaar Elly Provoost, over het maken van gedenktekens en beelden voor een graf en hoe dit kan helpen bij rouwprocessen.
Wat kun je over jezelf vertellen?
Ik ben Elly Provoost, geboren als Troost en samen met mijn man heb ik twee zoons gekregen. Ik woon in Colmschate bij Deventer in een huis met een hele grote siertuin en een moestuin. Mijn man verzorgt de tuin en we smullen en genieten samen van de verse groenten. Jarenlang ben ik kleuterleidster geweest en daarna was ik leerkracht in de middenbouw van het Montessori-onderwijs. Het lesgeven en het overbrengen van kennis zit mij in de genen. Toch werd het tijd om daaraan een andere invulling te geven en dat gebeurde via het beeldhouwen.
Wat betekent beeldhouwen voor jou?
Beeldhouwen is al jaren mijn plezierigste bezigheid. Ik kan daar mijn energie in kwijt, mijn creativiteit, mijn gevoel voor schoonheid en het voelt iedere keer weer als een vorm van meditatie. Het proces van het maken van een sculptuur is voor mij vaak belangrijker dan het eindresultaat. Het doet mij goed als ik cursisten aanwijzingen zie volgen en dat zij er ook plezier in hebben. De mooiste contradictie is wel dat er, door van de steen stukken 'af te slaan', iets moois 'groeit'. Deze hobby is inmiddels een bedrijf geworden waarin ik mensen les geef, maar ook op andere manieren van dienst kan zijn.
Wat valt er te vertellen over het materiaal dat gebruikt wordt?
Om het beeldhouwen te leren wordt een harde steensoort gebruikt, gevolgd door stenen naar keuze. Deze kunnen verschillend van aard zijn. Braziliaanse speksteen is zacht; het voelt wat vettig en daardoor aangenaam aan en is makkelijk te bewerken. Serpentijn is wat harder en heeft mooie kleurschakeringen. Het is een stevige, compacte steen waar goed in te beeldhouwen valt. Albast is wat taaier, maar ook gevoeliger voor verkeerde bewegingen. Het vraagt wat ervaring om deze steen te bewerken. De meeste soorten zijn doorzichtig, wat een mooi effect geeft. Deze steen is helaas niet geschikt om in de buitenlucht te staan. Marmer is ook een steen voor de wat meer gevorderden. De "Indian Red" en Keniaanse speksteen zijn wat onberekenbaar; er kan tijdens het beeldhouwen zomaar een hoek uitvallen. Ze zijn goed te raspen en daardoor wel heel geschikt om een mooi gevormd sculptuur mee te maken. Ze hebben verschillende gekleurde lijnen en vlakken. Voor een duurzaam beeld is Belgische hardsteen de beste steen.
Kun je iets vertellen over de cursussen die je geeft?
Mijn atelier biedt voldoende plek en gereedschap voor maximaal tien mensen per les. Mijn benadering is individueel; ieder mens is uniek en moet ook zo behandeld worden. Ik wil de cursisten het goed omgaan met een hamer en beitel aanleren. Hierbij let ik op het vasthouden van het gereedschap en de manier waarop men slaat. Om dit te oefenen krijgen de cursisten van mij een stuk Belgische hardsteen. Deze steensoort laat zich niet makkelijk kapot slaan en is toch tot een mooie vorm te verwerken. In tien lessen van ieder twee-en-een-half uur wordt zo het hele proces van beeldhouwen doorlopen en is het resultaat een mooie sculptuur. Het is ook mogelijk om alleen alle facetten te oefenen. Voor een volgende steen moet men zelf zorgen; deze kan in het atelier zelf of bij vakgenoten worden aangekocht.
Hoe rijmen beeldhouwen en dienstverlening met elkaar?
Al beeldhouwend heb ik gemerkt hoe ik op verschillende manieren met de hamer, beitel en vijlen bezig kan zijn. Heel hard slaan, de hamer laten dansen, voorzichtige tikjes geven, grote en kleine bewegingen maken, van je af werken en de diepte in. Door bewust aan bepaalde gebeurtenissen te denken, kunnen deze al beeldhouwend verwerkt worden. Ook de vorm van de steen roept beelden en gevoelens op die daarbij helpen. Uit ervaring weet ik, dat dit alles een genezende werking heeft. Door mijn opleiding "Kunstzinnig dynamisch coachen" heb ik handvatten gekregen om hier nog bewuster mee om te gaan. Het beeldhouwen is op deze manier geïntegreerd in het coachen, waarmee ik cliënten kan ondersteunen en begeleiden.
Wie kunnen er bij jou terecht?
Ik begeleid met name mensen die met de pijn van een verlies iets willen doen. Dat kan een overlijden zijn, maar je kunt hierbij ook denken aan andere vormen van verlies zoals: een burn-out, een ontslag of een echtscheiding. In mijn atelier hangt de spreuk: "Schoonheid heeft een helend effect op de ziel". Het maken van een beeld, het kritisch kijken, de bewegingen tijdens het beeldhouwen, het hele proces en het eindresultaat hebben voor mij te maken met schoonheid. Al coachend kan ik de cliënt helpen zich bewust te worden van wat er gebeurt; zowel zichtbaar in de sculptuur als in processen die zich op innerlijk niveau afspelen.
Hoe ga jij te werk?
Mijn werkwijze is per situatie verschillend. Het coachen kan plaatsvinden tijdens de lessen van cursisten. Dit kan het voordeel hebben dat het minder bedreigend is en soms een nadeel zijn in verband met de persoonlijke gesprekken, het is maar net wat iemand zelf wil. Cliënten werken zoals cursisten aan een beeldhouwwerk, een sculptuur. Daarnaast bevat mijn aanbod het (zelf) vervaardigen van een grafmonument of andere vorm van gedenkteken. Voor deze groep bied ik individuele begeleiding aan; ook kunnen nabestaanden hierin samenwerken.
Hoe kwam je op het idee van gedenktekens?
Mijn atelier is onderdeel van een voormalig boerenbedrijf, dat nu in opgesplitste ruimtes wordt verhuurd. Met zowel de andere huurders als de eigenaar heb ik regelmatig contact. Toen deze laatste met een sterfgeval werd geconfronteerd, reageerde hij met de opmerking dat mijn beelden ook wel geschikt zouden zijn voor een graf. Dit heeft mij aan het denken gezet. Als ik mensen vertel over wat ik te bieden heb, krijg ik altijd positieve respons. Vaak is het heel even stil en dan volgt er een opmerking. Bij veel mensen zie ik dat ze de mogelijkheid even moeten laten 'binnenkomen', maar dat het dan goed voelt. Het is een mooie manier om aan een eerbetoon te werken en tegelijk het proces van verwerking ermee te ondersteunen.
Wat is jouw persoonlijke ervaring met de dood?
Door het overlijden van mijn moeder in februari 2011 heb ik de dood van heel dichtbij meegemaakt. Het heeft mij bevestigd in de gedachte dat de dood bij het leven hoort. Haar leven was geleefd, ze was er klaar mee en wilde graag "naar huis", zoals ze het zelf zei. Ondanks het verdriet dat je iemand nooit meer kan spreken, aanraken en zien, was er ook blijdschap voor haar omdat ze dit wilde. Ze liet voor mij ook energie achter; een stukje van haar waarmee ik iets te doen heb. Het voelt soms of ze dichter bij me is dan toen ze nog leefde. De tijd is er nu nog niet rijp voor, maar het is mijn wens om dit samen met mijn vader en zussen vorm te gaan geven. Bij het denken aan haar stroomt mijn hart vol; niet van verdriet, maar met liefde en rust. Dit wil ik graag verbeelden in een steen voor op haar graf.
Wat zijn je verdere plannen?
Het aanbod van de gedenktekens is nog vrij nieuw binnen mijn bedrijf. Ik ben bezig mijn website te vernieuwen, waar het nog een plek moet krijgen. Ik ben lid geworden van het Netwerk voor Uitvaartvernieuwers. Deze organisatie is bedoeld voor beroepen in de uitvaartbranche en speelt in op een ontwikkeling waarin de dood uit de taboesfeer wordt gehaald. De doelstelling is een ieder in staat te stellen op eigen, unieke wijze vorm te geven aan een afscheid. Ik zou graag mijn contacten binnen deze branche uitbreiden en bijvoorbeeld lezingen willen gaan geven tijdens informatiebijeenkomsten van crematoria en dergelijke.
Eva Krap
Nancy Walburg
