Het taboe van de dood doorbroken 19

Alles lijkt tegenwoordig open en bloot besproken te kunnen worden, maar ook zijn er nog steeds onderwerpen waarvoor dat niet of in veel mindere mate geldt. Een van die zaken waarover we nauwelijks praten is de dood. Banger Sisters doorbreekt dit taboe met een serie artikelen die informatief zijn, maar waarin ook aandacht zal zijn voor meer. Deze keer een artikel over begrippen en procedures.

Wanneer een voorheen levend organisme niet meer groeit, biochemische processen zoals stofwisseling zijn opgehouden en er geen actieve levensfuncties meer zijn, noemen wat dat 'dood'. Binnen de geneeskunde zijn er een aantal gradaties om aan te geven in hoeverre dat al dan niet onherroepelijk zal zijn. Iemand wordt 'klinisch dood' verklaard bij de afwezigheid van ademhaling, bewustzijn en circulatie van de bloedsomloop. Soms kan dit weer op gang gebracht worden door middel van reanimatie, waardoor iemand uit deze toestand geraakt.

Iemand kan 'hersendood' zijn, waarbij het leven slechts in stand wordt gehouden door beademingsapparatuur en toediening van medicatie en kunstmatige voeding. In de hersenen valt geen activiteit meer waar te nemen en het zorgt er bijvoorbeeld voor dat de ogen niet meer reageren op licht en het lichaam pijnprikkels kan verdragen. Het wordt doorgaans als onomkeerbaar proces aangemerkt, waarvan geen herstel mogelijk zal zijn. Degene die het betreft is in dit stadium goed geschikt om te fungeren als donor van weefsels en organen.

In alle andere gevallen spreken we van 'biologische dood'; iemand kan dan niet meer worden gereanimeerd en is komen te overlijden. Dit zal officiëel vastgesteld en bevestigd moeten worden, bijvoorbeeld door een huisarts of behandelend arts. Wanneer het een natuurlijke dood betreft, wordt een zogenaamde 'verklaring van overlijden' opgemaakt. Deze is nodig om het overlijden te kunnen aangeven bij de gemeente voor verwerking in de registers van de burgerlijke stand, en moet bovendien overlegd worden om iemand te kunnen laten begraven.

De regelgeving omtrent de dood is vastgelegd in de 'Wet op de Lijkbezorging'. Daarin is ook bepaald, dat bij vermoeden van een niet-natuurlijke dood een onderzoek moet plaatsvinden. Dit wordt 'lijkschouwing' of 'autopsie' genoemd; het wordt verricht door speciaal daarvoor opgeleide artsen (lijkschouwers). Een schouwing kan in het algemeen gedaan worden en gelden om gegevens te vergaren ten behoeve van de medische wetenschap. Los daarvan is het verplicht om een niet-natuurlijke doodsoorzaak uit te sluiten of deze vast te stellen; in het laatste geval dient de schouwing mede om bewijsmateriaal veilig te stellen. Dit ligt meer op het vlak van sporenonderzoek en is van belang bij de afwikkeling door politie en justitie.

Nadat iemand is dood verklaard en eventuele lijkschouwing heeft plaatsgevonden, kan worden overgegaan tot begraven. Met deze term worden zowel een crematie als een teraardebestelling bedoeld. In sommige gevallen is er geen fysiek lichaam aanwezig; het komt voor bij rampen zoals een aardbeving waar geen berging heeft kunnen plaatsvinden. Ook gebeurt het dat mensen van de ene op de andere dag spoorloos verdwijnen. In deze gevallen kan iemand via een gerechtelijke procedure 'juridisch dood' worden verklaard. Het kan voor nabestaanden van groot belang zijn, als moment van afsluiting en begin van verwerking.

In Nederland begraven we onze doden vaak nog volgens oude tradities, waarbij vooral ongeschreven regels over 'hoe het hoort' gevolgd worden. Anno 2012 is de dood nog altijd een onderwerp dat wordt vermeden en daarmee ook de zaken die ermee te maken hebben. Het kan gaan om onderwerpen zoals gezondheid, levensverwachting en levensbeëindiging. We vinden het terug in situaties van miskramen, terminale ziekte en zelfdoding. Er is veel dat we zelf kunnen regelen, in vormen van een wilsbeschikking of een testament. Dit hoeft niet altijd te gaan over een nalatenschap van materiële spullen, maar kan evengoed betrekking hebben op onderwerpen als euthanasie en niet in de laatste plaats over de invulling van een uitvaart.

In deze reeks is erover geschreven, zoals er ook aandacht was voor het omgaan met de dood. Wat betekent het om afscheid te moeten nemen van dierbaren en hoe kunnen we dat op een zo goed mogelijke manier doen? Welke mogelijkheden zijn er op het gebied van een uitvaart of een begrafenis en hoe kunnen we onze overledenen ook daarna nog in onze harten bewaren? Volgende keer komt het allemaal nog even in vogelvlucht voorbij en daarmee zal ook voor deze serie het moment van 'gedag' zeggen aangebroken zijn. Voor iedereen die de artikelen graag heeft gelezen: binnenkort zullen ze ook verzameld in een boekje verkrijgbaar zijn!